एस् टी डी फोन

 एस् टी डी फोन

माझी पहिली नोकरी औरंगाबादमध्ये होती. आमची कंपनी शहराच्या बाहेर बीड रोडवर 30-35 किलोमीटरवर एका खेडेगावात होती. रोज सकाळी कंपनीच्या बस मधून आठ वाजता तिथे पोचायचे आणि संध्याकाळी पाच वाजता तिथून निघून परत औरंगाबाद शहरात घरी यायचे असा दिनक्रम असायचा. मधल्या वेळी काही अत्यावश्यक कामासाठी शहरात जाण्यासाठी किंवा शहरातून येण्यासाठी शटल-सेवा होती. दररोज सकाळी दहा वाजता एक शटल कंपनीतून निघे आणि औरंगाबादच्या क्रांती चौकातल्या ऑफीसपर्यंत जाई. तेच तिथून परत बारा वाजता निघे आणि कंपनीत येई. असेच दुपारी अडीच वाजता आणखी एक शटल कंपनीतून निघत असे.

आम्हा पर्चेसच्या मंडळींना हे शटल म्हणजे ऑक्सिजन होते. कारण कंपनीत फोन नव्हते. विसाव्या शतकाच्या शेवटच्या दशकातील लॅन्डलाईन खेडेगावात पोचण्याच्या आधीचा तो काळ!! त्यामुळे सप्लायर मंडळींना कंपनीतून फोन‌करून आपल्या पर्चेस ऑर्डर नुसार येणाऱ्या सामानाचे अपडेट घेणे शक्य नव्हते.  रोज सकाळी कंपनीत जाऊन आपापल्या सामानाच्या परिस्थितीचा (शॉर्टेजेसचा) आढावा घ्यायचा आणि मग दहा वाजता शटल पकडायचे आणि एस् टी डी बूथवरून सप्लायर्सना फोन‌ करायचे आणि सगळे अपडेट घेऊन बारा वाजताच्या शटलने परत कंपनीत!! काही मंडळी दुपारपर्यंत कंपनीत थांबून अडीचचे शटल पकडत असत आणि शहरात जाऊन एस् टी डी बूथवरून फोन्स करत आणि मग घरी जात. तर काहीजण सकाळी बारा वाजेपर्यंत सप्लायर्सना फोन करत आणि मग कंपनीत येत.

फोन करण्यासाठी ठराविक दोन-तीन एस् टी डी बूथ नेमस्त होते. तिथे बिलावर क्रेडिट असल्याने - फोन करा, बिल घ्या, तिथल्या रजिस्टर वर नोंद करा आणि कंपनीत बिल क्लेम करा. कंपनीतून पैसे मिळाले की बूथवाल्याला द्या – अशी सर्वसाधारण पद्धत होती.

यात मजा व्हायची. कधीकधी एका पार्टची तजवीज करून बारा वाजता शटलने ऑफीसात जा आणि तोवर दुसर्याच पार्टचे शॉर्टेज यायचे मग परत अडीच वाजता शहरात या आणि सप्लायर्सना विनवणी चे फोन करत रहा. 

त्यावेळी आमचे एक मॅनेजर नुकतेच कंपनीत आले होते. पुण्याहून आलेल्या या साहेबांना हा “फोन” प्रकार नवीन होता. कच्च्या मालाची अडचण समजल्यावर पटकन् फोन उचलून सप्लायर्सशी बोलण्याची इथे सोय नव्हती. पुढच्या शटलपर्यंत थांबण्याशिवाय पर्यायही नव्हता. यात अजून एक भर म्हणजे बुथवर जाऊन केलेल्या फोनमुळे आपल्याला आवश्यक असलेली माहिती मिळेल याची खात्री नसे..मग रात्री उशिरा सप्लायर्सच्या घरच्या नंबरवर फोन करायचे आणि माहिती घ्यायची असेही प्रकार चालत.

या आमच्या साहेबांना एकदा आदेश आला – “तुमच्या ज्यूनिअर मंडळींकडून “तो एक पार्ट” लवकर येत नाही असे दिसते आहे, तेंव्हा तुम्ही स्वतः त्या सप्लायरला फोन करून आढावा घ्या.”

यांनी पार्टची आणि सप्लायरची सगळी माहिती गोळा केली. ज्या इंजिनिअरने तो पार्ट विकत घ्यायचा होता त्याच्याकडून सप्लायरच्या फॅक्टरीचा आणि घरचा टेलिफोन नंबर घेतला. रात्री फोन करून सकाळी कंपनीत आल्यावर स्टेटस अपडेट करायचे असे ठरले आणि आम्ही आपापल्या घरी गेलो.

दुसऱ्या दिवशी सकाळी तो इंजिनिअर साहेबांकडे गेला आणि विचारले, “सर, काय झाले बोलणे?? पार्ट कधी देतो म्हणाला आहे??”

साहेब म्हणाले, “अरे, मी फोन केला पण नंबर चुकीचा आहे असा संदेश येत होता”.

इंजिनिअर चपापला आणि म्हणाला, “सर, मी आज सकाळी सहा वाजता बोललो त्यांच्याशी, याच नंबरवर..” 

असे म्हणून त्याने नंबर सांगितला. साहेबांनी आपली डायरी उघडली आणि त्याला दाखवली नंबर तोच होता..मग कुठे चुकले??

थोडावेळ काथ्याकूट केल्यावर कळाले, “सर, हा मुंबई चा नंबर आहे. कोड “०२२” लावायला हवा. तुम्ही “०२१२” फिरवून पुण्यात फोन लावत होतात!!

साहेबांनी ‘आज रात्री बोलतो योग्य नंबरवर!’ असे आश्वासन देऊन त्यादिवशीची वेळ मारून नेली होती.

पुढच्या दिवशी सकाळी परत एकदा इंजिनिअर साहेबांकडे गेला आणि विचारले, ”सर, बोलणे झाले?”

साहेब हसत म्हणाले, “हो. आज नंबर आणि एस् टी डी कोड दोन्ही बरोबर होते!! पण तो सप्लायर घरी नव्हता, त्याची बायको होती. मी तिच्याकडे निरोप ठेवलाय.”

आता इंजिनिअरची खैर नव्हती. दोन दिवस झाले होते. परिस्थिती जैसे थे होती. त्याने दहाचे शटल पकडले आणि बुथवर आला. बुथवाल्याने नेहमीप्रमाणे त्याच्या नावासमोर कालचे साहेबांचे फोनचे बील लिहून ठेवले होते. त्याने ते पाहिले आणि त्याला धक्काच बसला. तो कॉल वीसेक मिनिटांचा होता. आणि साहेबांनी सांगितल्याप्रमाणे ते सप्लायरशी नव्हे तर त्याच्या बायकोशी बोलले होते….वीस मिनिटे??

त्याने फोन उचलला आणि आपल्या पर्चेसच्या खाक्यानुसार सप्लायरची यथेच्छ “पूजा” केली..

असो. माझी पहिलीच कंपनी होती. तेंव्हा पासून मी मात्र आजतागायत टेलिफोन नंबर हे एस् टी डी कोडसकट लक्षात ठेवायला आणि इतरांना सांगायला शिकलो. अगदी आजही माझ्या मोबाईलवर असलेल्या प्रत्येकाच्या नंबरच्या आधी “+९१” लिहीलेले असते.

- मंदार कुलकर्णी

******