हनुमान इंजिनिअरिंग

 बायकांची साडी खरेदी आणि बॉसला द्यायची माहिती हे दोन्ही एकाच माळेचे मणी!! दोन्ही ठिकाणी तुम्ही कितीही वैविध्यपूर्ण ज्ञान पाजळले तरी अंती समाधानाची खात्री नाही. 

बॉस एखाद्या कामाची माहिती आपल्याला मागतो. तुम्ही ती देता. मग त्यावर काहीतरी स्पष्टीकरण हवे असते. मग ते देता-देता अजून काही फाटे फुटतात आणि मग अजून माहिती…अजून स्पष्टीकरण…हे प्रत्येक ऑफिसमध्ये घडणारे दृश्य आहे. त्यावरचा सर्वमान्य उपाय म्हणजे बॉसने मागितलेल्या माहिती पेक्षा थोडी अधिक माहिती पुरवायची!! हे इतके सहज होते की आपल्याला कळत नाही जसे की एक साडी घेताना शंभर साड्या पाहिल्या जातात!!

जर आपण बॉस असू आणि आपल्या हाताखालचा सहकारी जेंव्हा आपण विचारलेल्या प्रश्नांना उत्तरे देतो तेंव्हाही हे जाणवते की मागितलेल्या माहिती पेक्षा जास्ती मिळाले आहे.

यात मायक्रोसॉफ्ट विंडोज सॉफ्टवेअरने आणखी भर घातली आहे. आता जी माहिती उपलब्ध असेल त्याची स्प्रेड-शीट बनवली जाते. हे म्हणजे २१ अपेक्षित नवनीत गाईडच!! 

त्यामुळे देणारे आणि घेणारे दोघेही या प्रकारात एकदम पारंगत असतात. पण यात एखादा जर वेगळा असेल तर मात्र गंमत येते.

माझ्या एका बॉसच्या बाबतीत हा प्रकार सतत घडत असल्याने त्याने त्यावर आपल्या पद्धतीने उपाय शोधला, त्याची ही गोष्ट!!

हा ‘बॉस' म्हणजे जगातला सर्वात unpredictable माणूस!! माझी आजी अशा माणसांचे वर्णन “वाहिली तर गंगा, नाहीतर तीर्थालाही मिळणार नाही’ असे करत असे.  बॉसचा मूड ओळखायला आम्ही ‘लिटमस टेस्ट' वापरायचो. म्हणजे काय, सकाळी ऑफिसला येताना त्यांना अख्खी टीम ओलांडून मग स्वतः च्या केबिनमध्ये जावे लागे. वाटेत जो कुणी भेटेल त्याने “गुड-मॉर्निंग” म्हणायचे. उत्तरात “गुड मॉर्निंग” आले तर ‘मस्त मुड’! कधी कधी “गुड मॉर्निंग” चे उत्तर “ओके” असेही यायचे…म्हणजे ‘ठीक-ठाक’ मुड – परिस्थिती तणावपूर्ण किंतु नियंत्रण में!! आणि जर आपल्या ”गुड मॉर्निंग”ला उत्तरंच आले नाही तर समजायचे की आज “रेड एलर्ट”!! बॉसच्या नजरेत न येता दिवस ढकलणे!!!

तर अशाच एका ‘तणावपूर्ण किंतु नियंत्रण में’ दिवशी दुपारी मला केबिनमध्ये बोलावणं आलं. लगेचच डायरी घेऊन मी गेलो तर एक सहकारी तिथे आधीपासूनच बसला होता. त्याला नजरेनेच विचारले, “काय भानगड?” त्यानेही नजरेनेच सांगितले, “अवघड आहे पण अशक्य नाही”. नंतरचा अर्धातास मी बॉसच्या सगळ्या प्रश्नांची उत्तरे दिली. कठीण पीचवर पहिली पंधरा अनिवार्य षटके मी खेळून काढली होती. भले धावा जास्त निघाल्या नसतील पण विकेट गमावली नव्हती!! आता माझा सहकारी खेळणार होता. पहिलाच प्रश्न: “बिहार के हमारे टॉवर्स का average ईलेक्टीसीटी बिल कितना है?” उत्तर आले, “सर सुबह मैने आपको ई-मेल किया है”.

बस्स!! ठिणगी पडली!! आणि मग मला एकेक गोष्टींचा उलगडा होत गेला.

सकाळी आठ वाजता बॉसने हाच प्रश्न माझ्या सहकाऱ्याला विचारला होता. तेंव्हा तो सहकारी मॉर्निंग वॉक करत होता. म्हणून त्याने बॉसला तसे सांगितले आणि ‘पंधरा मिनिटांत सांगतो' असे आश्वासन दिले. पुढच्या क्षणी त्याने आपल्या हाताखालच्या अधिकार्याला ताबडतोब ऑफिसला बोलावले.

अर्ध्या तासाने बॉसने पुन्हा फोन केला आणि पुन्हा तोच प्रश्न विचारला तेंव्हा महाशय म्हणाले “गाडी चालवतोय, ऑफिसला पोचतो आणि माहिती देतो.”

महाशय ऑफीसात पोचले, बोलावलेला हाताखालचा सहकारी आधीच पोचला होता. दोघांनी मिळून एक एक्सेल शीट बनवली आणि बॉसला पाठवली.

थोड्या वेळाने बॉसच्या पुन्हा फोन आला. पुन्हा तोच प्रश्न “बिहार के हमारे टॉवर्स का average ईलेक्टीसीटी बिल कितना है?”  यांनी सांगितले ई-मेल पाठवला आहे.

आता पुढे बॉसच्याच शब्दात (मराठीत):

मीपण ऑफिसला येत होतो. गाडीतच फोनवर या सद्गृहस्थाने पाठवलेला ई-मेल उघडला. याने इतकेच लिहिले होते – तुमच्या माहितीसाठी (अर्थात - FYIP). म्हणजे माहिती कुठेतरी होती, पण ती शोधा!! मग ई-मेल वर सरकवला. खाली एका अधिकाऱ्याने याला ई-मेल लिहीला होता. त्यात लिहीले होते की तुम्ही मागितलेली माहिती खालीलप्रमाणे…!! पुन्हा थोडे खाली गेलो.. बिहारच्या बिझनेस हेड ने लिहीले होते- आपण फोनवर बोलल्याप्रमाणे मी माहिती पाठवत आहे. काही शंका असल्यास विचारा…माहिती कुठेच नव्हती…ई-मेलच्या शेवटी एक स्प्रेड शीट होती. ती उघडली तर माहितीचा स्फोट झाला त्यात चार हजार टॉवर्स चे दर दिवसाचे इलेक्ट्रीकल मिटरचे रिडींग लिहीले होते. शेवटी त्या सगळ्यांची बेरीज केली होती. – सरासरी कुठेच नव्हती!!

मंदार, आता मला सांग, की एक साधा प्रश्न सरासरी बिल किती? - हजार, पाच हजार, दहा हजार असा एक अंक मला हवा होता. तो फोनवर, एस् एम् एस् वर पाठवण्यासारखा होता. त्यासाठी २०० कॉलम आणि ३०० रो असलेली एक spreadsheet मिळाली. त्यासाठी सहा तास आणि दहा फोन कॉल्स खर्च झाले. समाधानकारक उत्तर अजूनही मिळाले नाही. आणि हा म्हणतो मी ई-मेल पाठवला!!

या पद्धतीला काय म्हणतात माहिती आहे? मी नकार दिल्यानंतर मला सांगितले याला म्हणतात “हनुमान इंजिनिअरिंग”!!! अर्थात – “मी सगळी माहिती दिली आहे, आता शोधा काय हवे ते!!”

मला पटलं. या “हनुमान इंजिनिअरिंग” ने माझ्या कॉर्पोरेट जीवनात घर केले. मी या सगळ्या प्रकाराकडे हसत खेळत पाहू लागलो.

आता माझ्या घरीही ‘हे’ इंजिनिअरिंग सर्रास वापरले जाते. परवा माझ्या मुलीचा on-line चित्रकलेचा क्लास सुरू होता. पसारा करून बाईसाहेब कॉम्प्युटर समोर बसल्या होत्या. अचानक मला आदेश आला, “बाबा, माझी पेन्सिल त्या खोलीतून आणून दे”. मी उठलो. दुसऱ्या खोलीत जाता जाता विचार केला. हिने आत्ता पेन्सिल मागितली, मग खोडरबर मागेल, मग पट्टी, कलर्सचे ब्रश वगैरे पण लागतीलच. मी तिचा ड्रॉइंग बॉक्स उचलला आणि तिला नेऊन दिला. तिने माझ्याकडे पहात एक हसत कटाक्ष टाकला आणि म्हणाली, “बाबा, मी पेन्सिल मागितली आणि तू बॉक्स दिलास….इट इज हनुमान इंजिनिअरिंग!!”

*****